Dr. Muhammet Ağırakça Yazısı: "Türk Edebiyatının Arap Dünyasına Açılımı Öyküsü /TULIA: Bir Köprünün İnşa Hikayesi"

Dört İsim ve Büyük Bir Boşluk

2013 yılında Arap dünyasında kitap fuarlarının kapılarını çalmaya başladığımızda her kitap fuarında bize aynı soru sorulurdu: "Türk edebiyatından kim var?" Ve her seferinde aynı dört isim dönerdi karşımıza.

Nobel ödüllü Orhan Pamuk. İngilizce aracılığıyla Arapçaya ulaşmış Elif Şafak. 1980'lerden önce çevirileri yapılmış Aziz Nesin ve Nâzım Hikmet.

Bu dört ismin ötesinde Türk edebiyatı, Arap okuyucu için adeta yoktu.

Oysa elimizde ne hazineler vardı.

İlk Adımlar: Sessizce Yürünen Bir Yol

Mustafa Kutlu'nun içe dönük, derin sesi. Peyami Safa'nın ruh dünyasındaki fırtınalar. Necip Fazıl Kısakürek'in coşkusu. Tarık Buğra'nın tarihe kazınan kalemi. Cengiz Dağcı'nın sürgün acısı.

Bunları Arap okuyucuyla buluşturmak, yola çıkışımızdaki en güçlü dürtüydü. Önce Akdem Ajans, ardından İntrotema Ajansı olarak her yıl bir önceki yıla göre daha fazla Türkçe eser Arapçaya geçti. Hak satışlarımız büyüdükçe, sevinçlerimiz de büyüdü.

Her fuarda, daha önce telifini sattığımız bir eserin artık iki kapak arasında olduğunu görürdük. Türkçe bir eserin Arapçaya çevrilmiş hâlini tutmak bambaşka bir duygu. Yıllarca Arapçadan Türkçeye akan o büyük çeviri nehrinin yönünü değiştiriyorduk. Karşı çeviri akımını başlatmanın heyecanıydı bu.

Kurgu, Düşünce ve Çocuk: Üç Ayrı Kapı

Kurgu Yazarlarımız

İlk hak satışlarımızın büyük çoğunluğu roman ve hikâye alanındaydı. Peyami Safa, Tarık Buğra, Cengiz Dağcı, Mustafa Kutlu, Ali Ural, Gülseren Budaycıoğlu, Bahadır Yenişehirlioğlu, Bahaeddin Özkişi, Sadık Yalsızuçanlar, Bu isimler birer birer Arapçayla tanıştı. Ve her buluşma, bir kapının daha aralandığını hissettirdi.

Düşünce ve Tarih Dünyamız

Kurgu dışına adım attığımızda işin boyutu değişti. İlk kez İbrahim Kalın hocamızın eserlerinin telif haklarını sattık. Ardından Erhan Afyoncu, Halil İnalcık, İlber Ortaylı, Kemal Karpat, Mim Kemal Öke, Nevzat Tarhan, Doğan Cüceloğlu, Mustafa Armağan, Medaim Yanık, İsmail Erünsal, Ali Köse, Naci Yorulmaz izledi.

Türk düşünce ve tarih geleneği, Arapçada boy göstermeye başlıyordu.

Zaman zaman şunu duyuyoruz: "Neden Araplar Türk düşünürlerini okumuyor?" Oysa Ahmet Hamdi Tanpınar'ın edebiyat tarihinin Arapçaya çevrildiğinden habersiz akademisyenlerimiz var. Cahit Zarifoğlu'nun şiirlerinin, Orhan Veli'nin dizelerinin Arapçada var olduğunu bilmiyorlar. İşte bu bilinmezliği gidermek, TULIA'nın en temel varoluş nedenlerinden biridir.

Çocuk Edebiyatı: Geleceğe Atılan Tohumlar

Çocuk edebiyatı, bu yolculuğun belki de en anlamlı koludur. Dr. Melike Günyüz'ün eserleriyle kapıyı araladık. Cahit Zarifoğlu'nun hak satışını yaptığımız gün, ofiste ayrı bir sevinç yaşandı. Birsen Ekim Özen, Nurdan Damla ve Melih Tuğtağ gibi genç yazarlarımız da bu köprüden geçti.

Bugün itibarıyla yalnızca İntrotema Ajansı'nın Arap dünyasına telif sattığı yazarlarımızın sayısı 500'ü aştı.

TULIA'nın Doğuşu: Çevirmek Yetmez, Tanıtmak da Gerekir

2024 yılında yeni bir soru sorduk kendimize: "Bu eserlerin varlığından kimler haberdar?"

Türkiye'de 35.000'den fazla Arap uyruklu üniversite öğrencisi var. Büyük şehirlerde kalabalık Arap diaspora toplulukları var. Arap dünyasında ise binlerce Türkoloji öğrencisi, Türk kültürüne meraklı okuyucu var.

Onlara kendi edebiyatımızı, kendi dillerinden anlatabilirdik. Bu düşünceden doğdu TULIA: Turkish Literature in Arabic — Türk Edebiyatının Arapça Konuşan Ülkelerde Tanıtımı Projesi.

Veri Bankasından Sahaya: Gönüllü Bir Ekip, Büyük Bir İş

İlk adım, var olanı kayıt altına almaktı. TEDA'dan çeviri desteği almış eserlerin listelerini çıkardık. Ajans arşivleriyle birleştirdik. Türkiye'deki Arap Dili ve Edebiyatı ile Mütercim-Tercümanlık bölümlerinde okuyan 20'yi aşkın gönüllüarkadaşımızla birlikte sistematik bir veri bankası oluşturmaya başladık.

Bugün itibarıyla —31 Mayıs 2026 verileri:

Gösterge

Rakam

Toplam çeviri eser: 1.892

Eserleri Arapçaya Çevrilen Türk Yazar : 618

Eserleri Arapça olarak yayınlanan Türk yayıncı: 201

Türk Edebiyatından Çeviri Yayınlayan Arapça yayıncı: 218

Tercüman sayısı: 336

Yayın yapılan ülke: 20

Türlere göre dağılım:

🧒 Çocuk Edebiyatı: 1.199 eser (%63,3)

📖 Kurgu (Roman & Hikâye): 448 eser (%23,7)

🔍 Kurgu Dışı (Tarih, Felsefe, Düşünce): 244 eser (%13,0)

Sahada: Fuardan Fuara TULIA Bayrağı

Projemizi kurmak yetmezdi; onu yaşatmak gerekiyordu. Amman, Sharjah, Kuveyt, Abu Dhabi, Doha, İstanbul ve Rabat kitap fuarlarında TULIA standıyla yer aldık. Türk yazarları tanıttık. Eserlerin Türkçe ve Arapça baskılarını yan yana koyduk tezgâha.

Türkçeye, Türk kültürüne ilgi duyan herkes bize koştu. Arap dünyasında esen Türk rüzgârının edebiyat kanatları olmuştuk adeta.

Sivil bir proje olarak kaldık. Kendi imkânlarımızla yürüdük. Kültür Bakanlığı'mıza, Yunus Emre Enstitümüze kendimizi anlatmak için birkaç kez Ankara yolcusu olduk; manevi destek aldık ve güzel sözler işittik, ama işimize kendi imkânlarımızla devam etmemiz gerektiğini anladık.

Hayalimiz: Her Köşede Bir TULIA Rafı

Hedeflerimiz somut ve ulaşılabilir:

Yurt dışında:

Arap Dünyasındaki tüm Yunus Emre Enstitülerinde birer TULIA Kütüphanesi

Arap Dünyasında hizmet veren Maarif Vakfı okullarında en az birer TULIA köşesi

Arap dünyasındaki Türkoloji bölümleriyle ortak akademik etkinlikler

Yurt içinde:

Türkiye'deki Arap Dili ve Edebiyatı ile Mütercim-Tercümanlık bölümlerinde TULIA kütüphaneleri

Üniversite merkez kütüphanelerinde Arapçaya çevrilmiş Türk edebiyatı rafları

Arap diasporasının yoğun olduğu ilçelerdeki halk kütüphanelerinde TULIA köşesi

Nâzım Hikmet'i de, Aziz Nesin'i de, Necip Fazıl'ı da, Peyami Safa'yı da Arapça okuyabilsin üniversite öğrencilerimiz. Cahit Zarifoğlu'nun şiirlerinin, Orhan Veli'nin dizelerinin Arapça olarak var olduğunu bilsin onlar.

Sekiz Yılın Muhasebesi

8 yıldır İntrotema Ajansı olarak her yıl sonunda en çok telif sattığımız dil Arapça oldu. Bu bir istatistik değil; ısrarlı bir emeğin, kararlı bir vizyonun, her biri ayrı bir isim olan 500 yazarın birikimi.

Bu güne kadar Türkçeden Arapçaya çevrilmiş 618 yazarın hepsini bu makalede sıralamak mümkün değil. Ama bu rakamın arkasında yatan gerçek şu: Türk edebiyatı ve düşüncesi Arapçada var olmak için bekliyor. Okuyucu da bekliyor.

Bu eserlere ulaşmak isteyen herkes Akdem Store üzerinden bizimle irtibata geçebilir. Veri tabanımıza henüz girmemiş, Arapçaya çevrilmiş eserler varsa kapakları ile birlikte bize ulaştırılabilir.

Son Söz

Bu bir köprüdür.

Diller üzerinden kurulan, edebiyatla örülen, medeniyetleri birbirine yakınlaştırmaya çalışan bir köprü.

TULIA, Akdem ve İntrotema ekiplerinin ortak çalışmaları ile devam ediyor.

Ne mutlu o köprünün inşasına bir tuğla koymuş olanlara.