Atatürk’ün En Önemli Düşünce Dünyası "Türkçülük" ve Cumhuriyet Halk partisi'nin Değişen Çizgisi

Mustafa Kemal’in özellikle Manastır Askerî İdadisi yıllarından itibaren yoğun şekilde kitap okuduğu, yerli ve yabancı düşünürleri dikkatle takip ettiği bilinmektedir. Okuduğu eserlerden notlar aldığı, farklı fikirleri kıyasladığı ve kendi düşünce sistemini oluşturduğu kaynaklarda açıkça görülmektedir.

Atatürk’ün fikir hayatını etkileyen Türk düşünür ve yazarların başında Ziya Gökalp, Namık Kemal, Mehmet Emin Yurdakul ve Tevfik Fikret gelir.

Ziya Gökalp, Türkçülük ve milliyetçilik düşüncesinin en önemli temsilcilerinden biridir. Mustafa Kemal’in özellikle millet anlayışı, ulus bilinci ve Türk kimliği konusunda Gökalp’ten ciddi şekilde etkilendiği bilinmektedir.

Namık Kemal ise “vatan ve hürriyet şairi” olarak Mustafa Kemal üzerinde derin iz bırakmıştır. Manastır İdadisi’nde öğrenciyken arkadaşlarıyla birlikte Namık Kemal’in eserlerini gizlice okudukları, şiirlerini ezbere bildikleri aktarılmaktadır. Mustafa Kemal’in Namık Kemal için söylediği şu söz oldukça dikkat çekicidir:

“Türk ulusunun yüzyıllardan beri beklediği ses.”

Tevfik Fikret de Mustafa Kemal’in düşünce dünyasında önemli bir yere sahiptir. Özellikle özgürlükçü, laik ve yenilikçi fikirlerinden etkilendiği bilinmektedir. Atatürk’ün, Tevfik Fikret için:

“Ben inkılap ruhunu ondan aldım.”

dediği aktarılır.

Milli şair olarak tanınan Mehmet Emin Yurdakul ise Türkçülük ve milliyetçilik anlayışıyla Mustafa Kemal’in en sevdiği şairler arasında yer almıştır. Özellikle Türk milletini merkeze alan şiirleri, dönemin milli bilinç atmosferinde önemli rol oynamıştır.

Mustafa Kemal yalnızca yerli düşünürlerle yetinmemiş, Batılı fikir adamlarını da dikkatle incelemiştir. Özellikle Fransız İhtilali’nin önemli isimlerinden Jean-Jacques Rousseau, Montesquieu ve Voltaire’in eserlerini okumuştur.

Rousseau’dan yurttaşlık bilinci ve halk egemenliği anlayışını, Montesquieu’den cumhuriyetçilik ve kuvvetler ayrılığı fikrini, Voltaire’den ise akılcılık, bilimsel düşünce ve özgürlük anlayışını etkilenerek değerlendirdiği görülmektedir.

Bütün bu düşünsel birikim, zamanla Mustafa Kemal’in siyasi ve ideolojik çizgisinin temelini oluşturmuştur.

Atatürk’ün düşünce sisteminin temel taşları arasında laiklik, cumhuriyetçilik ve milliyetçilik önemli yer tutmaktadır. Bunun yanında devrimcilik, devletçilik ve halkçılık ilkeleriyle birlikte şekillenen bu anlayış, daha sonra “Kemalizm” ya da “Atatürkçülük” olarak adlandırılmıştır.

Kurtuluş Savaşı’nı yürüten Anadolu hareketi de tarihsel kaynaklarda; “Milli Mücadele Hareketi”, “Türk Milli Hareketi”, “Milliyetçi Hareket” veya “Kemalist Hareket” gibi isimlerle anılmıştır. Bu hareketin temel motivasyonlarından biri, Türk milletinin bağımsızlığı ve milli egemenlik anlayışı olmuştur.

Bu noktada tarihsel bir tartışma da ortaya çıkmaktadır:

Cumhuriyet Halk Partisi, kuruluş döneminde Atatürk’ün şekillendirdiği milliyetçi, cumhuriyetçi ve devlet merkezli anlayışın siyasi taşıyıcısı olarak görülmekteydi. Ancak günümüzde birçok kişi, CHP’nin kuruluş ideolojisinden ve Atatürk’ün çizgisinden uzaklaştığını savunmaktadır.

Özellikle milliyetçilik, ulusal kimlik, devlet anlayışı ve Atatürk’ün Türk milleti vurgusu konularında partinin geçmişteki çizgisi ile bugünkü siyasi söylemleri arasında ciddi farklar olduğu yönünde eleştiriler yapılmaktadır.

Elbette bu konu, farklı siyasi görüşlere göre değişen yorumlara açıktır. Ancak tartışmasız gerçek şudur ki; Mustafa Kemal Atatürk’ün fikir dünyası, hem Türk düşünürlerinden hem de Batı’daki özgürlükçü ve cumhuriyetçi akımlardan beslenen güçlü bir entelektüel temele dayanmaktadır.

Ömer Murat ŞEN

Yazar, Sanat Yönetmeni, Avrasyanınsesi haber sitesi Ankara İl Temsilcisi